Yapay Zeka ile Üretilen İçeriğin Hukuki Sorumlulukları

Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi, metin, görsel, ses ve video gibi içeriklerin insan müdahalesi olmaksızın üretilmesini mümkün hale getirmiştir. Bu durum, içerik üretim süreçlerini köklü biçimde dönüştürürken, mevcut hukuk sistemleri açısından da önemli belirsizlikleri beraberinde getirmiştir. Özellikle yapay zekayla üretilen içeriklerin kullanılması yasal mı, bu içeriklerin telif hukuku bakımından korunup korunamayacağı ve doğabilecek zararlar karşısında hukuki sorumluluğun kime ait olacağı soruları, güncel hukuk tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Bu yazımızda yapay zeka ile üretilen içeriğin hukuki sorumlulukları konusunu incelemeye çalışacağız.

Yapay Zekayla Üretilen İçeriklerin Kullanılması Yasal mı?

Türk hukukunda yapay zekaya özgü güncel bir düzenleme henüz mevcut değildir. Bu nedenle yapay zeka ile üretilen içeriklerin hukuki niteliği, mevcut mevzuat hükümlerinin yorum yoluyla uygulanması suretiyle belirlenmektedir.

Hukuka uygunluk değerlendirmesi; içeriğin üretiminde kullanılan veri kaynaklarının niteliği, ortaya çıkan içeriğin mevcut eserlerle olan benzerlik derecesi ve üçüncü kişilerin haklarına müdahale edilip edilmediği hususları dikkate alınarak yapılmaktadır. 

Örneğin, yapay zeka sisteminin telif hakkıyla korunan eserleri izinsiz şekilde kullanması veya üretilen içeriğin mevcut bir esere ayırt edilemeyecek derecede benzemesi hâlinde, hukuka aykırılık söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla içerik üretiminin otomatik olması, kullanıcıyı veya geliştiriciyi hukuki sorumluluktan kendiliğinden kurtarmamaktadır. Bu da yapay zekayla üretilen içeriklerin kullanılmamasının yasal olmamasını doğurabilmektedir.

Diğer bir önemli alan kişilik haklarıdır. Yapay zeka ile üretilen bir içerik, bir gerçek kişinin adı, görüntüsü, sesi veya özel hayatına ilişkin unsurları izinsiz biçimde içeriyorsa, içeriğin yaratıcı veya özgün olup olmaması önem taşımaksızın hukuka aykırılık doğabilmektedir. Özellikle ses ve görüntü klonlama, gerçek kişilere atfedilen sahte açıklamalar, doğrudan kişilik haklarının ihlali niteliğindedir. Bu tür ihlallerde sorumluluk, sistemden ziyade, içeriği yayımlayan kişiye yöneltilir.

Yapay zeka ile üretilen içeriklerin kullanımı mutlak biçimde serbest olmadığı gibi, sırf içeriğin otomatik bir sistem tarafından oluşturulmuş olması da hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmamaktadır. Hukuka uygunluk, her durumda somut olayın özellikleri dikkate alınarak ve mevcut mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Yapay Zeka ile Üretilen İçeriklerin Telif Durumu

 Eser Kavramı ve İnsan Unsuru

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) uyarınca bir içeriğin eser olarak korunabilmesi için, sahibinin hususiyetini taşıması ve sahibinin gerçek kişi olması gerekmektedir. Bu noktada, yapay zekâ sistemleri tüzel ya da gerçek kişi sıfatına sahip olmadığından, bizzat yapay zekanın “eser sahibi” olarak kabul edilmesi mevcut hukuk sistemimizde mümkün değildir. Bu durum, yapay zekayla üretilen içeriklerin telif durumu bakımından temel bir tartışma yaratmaktadır.

İçeriğin, tamamen otonom bir yapay zeka sistemi tarafından, insan müdahalesi olmaksızın üretilmesi hâlinde, bu tür bir ürünün FSEK anlamında eser olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Zira bu durumda içerik, bir gerçek kişinin kişisel yaratımını ve hususiyetini yansıtmamakta; dolayısıyla telif hakkının doğumu için gerekli olan sübjektif unsur gerçekleşmemektedir. Bu tür içerikler bakımından telif koruması bulunmadığından, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na dayalı mali ve manevi hakların ileri sürülmesi de söz konusu olmayacaktır.

Buna karşılık, yapay zekanın yalnızca bir üretim aracı olarak kullanıldığı ve içeriğin oluşumunda insanın yaratıcı tercih ve yönlendirmelerinin belirleyici rol oynadığı hâllerde, ortaya çıkan ürünün eser niteliği kazanması mümkündür. Bu durumda eser sahipliği, yapay zekâya değil; içeriğin meydana gelmesine hukuken anlamlı ölçüde katkı sunan gerçek kişiye ait olacaktır. Değerlendirme yapılırken, içeriğin konusu, kurgusu, ifade biçimi ve nihai hali üzerindeki insan etkisi dikkate alınmalıdır.

Sonuç olarak, yapay zeka ile üretilen içeriklerin telif hukuku kapsamında korunması, otomatik bir nitelik taşımamakta; her somut olayda, içeriğin üretim sürecindeki insan katkısının niteliği ve ağırlığı esas alınarak belirlenmektedir. Bu yaklaşım, mevcut Türk telif hukuku sistematiğiyle uyumlu olduğu gibi, öğretide ve karşılaştırmalı hukukta da ağırlık kazanan görüşle örtüşmektedir.

Yapay Zeka ile Üretilen İçerikten Doğan Hukuki Sorumluluk

Yapay zeka sistemlerinin gerçek veya tüzel bir hukuk süjesi olmaması, doğrudan sorumluluk yüklenmesini imkânsız kılmaktadır. Bu nedenle doğrudan yapay zeka sistemlerine değil; bu sistemlerin kullanılması süreçlerinde etkili olan kişilere yöneltilmektedir. 

Yapay zeka kaynaklı içeriklerin üçüncü kişilere zarar vermesi halinde, öncelikle Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleri gündeme gelmektedir. İçeriği kullanan kişinin, söz konusu içeriğin hukuka aykırı sonuçlar doğurabileceğini öngörebilecek durumda olması ve buna rağmen gerekli özeni göstermemesi hâlinde, kusur sorumluluğu kapsamında tazminat yükümlülüğü doğabilecektir.

Özellikle haksız fiil sorumluluğu ve kusursuz sorumluluk ilkeleri, yapay zeka kaynaklı zararlar bakımından uygulama alanı bulmaktadır. İçeriği kullanan kişinin, ortaya çıkabilecek hak ihlallerini öngörebilecek durumda olması hâlinde, sorumluluğun bu kişiye yüklenmesi mümkündür.

Yapay Zekanın Ürettiği İçeriğe Karşı Hukuki Koruma Yolları

Telif Hukukuna Dayalı Koruma

Gelişen teknoloji ile beraber yapay zekanın ürettiği içeriğe karşı hukuki koruma yolları da önemli hale gelmiştir. Eğer yapay zekâ ile üretilen içerik, bir insanın yaratıcı katkısı nedeniyle eser niteliği taşıyorsa, FSEK kapsamında sağlanan mali ve manevi haklara dayanılarak hukuki koruma talep edilebilir. Bu kapsamda yapay zeka tarafından üretilen içeriğin, bir gerçek kişinin yaratıcı katkısı sonucu ortaya çıkan bir eser niteliği taşıması hâlinde, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında sağlanan hukuki koruma yollarına başvurulması mümkündür. Bu kapsamda eser sahibi; tecavüzün tespiti, tecavüzün ref’i ve men’i ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunabilir. Ayrıca hukuka aykırı içeriğin çoğaltılması veya yayılması hâlinde, ihtiyati tedbir yoluyla içeriğin dolaşımdan kaldırılması da talep edilebilir.

Haksız Rekabet ve Kişilik Hakları

Telif korumasının mümkün olmadığı durumlarda dahi, yapay zekanın ürettiği içeriğe karşı hukuki koruma yolları tamamen ortadan kalkmamaktadır. Özellikle Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde haksız rekabet hükümleri ve Türk Medeni Kanunu kapsamında kişilik haklarının korunması hükümleri devreye girebilir.

Örneğin, yapay zekâ tarafından üretilen bir içeriğin bir kişinin şeref ve itibarını zedelemesi veya ticari itibara zarar vermesi hâlinde, hukuki ve cezai sorumluluk söz konusu olabilir.

Türk hukukunda yapay zeka ile üretilen içeriklerin üretimi ve kullanımı bütünüyle yasaklanmış değildir; ancak hukuka uygunluk, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Yapay zekayla üretilen içeriklerin telif durumu, yaratıcısının katkısına bağlı olarak şekillenmekte; tamamen otonom üretimler ise çoğu durumda telif koruması dışında kalmaktadır.

Önümüzdeki dönemde yapılacak düzenlemelerin, yapay zekanın hukuki statüsünü ve sorumluluk rejimini daha net biçimde ortaya koyması beklenmektedir. Bu süreçte kanun koyucunun ve uygulayıcıların hak temelli bir yaklaşım benimsemesi büyük önem taşımaktadır.

Av. Mert Ali Bulut

İstanbul Barosu’na kayıtlı avukattır.

Eğitim

Galileo Galilei İtalyan Lisesi mezunudur. İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Avrupa Birliği İlişkileri bölümlerinde çift anadal yapmıştır. Aynı üniversitede Ekonomi Hukuku alanında yüksek lisans eğitimini “Eser Sözleşmesi Kapsamında Yapı Alacaklısı İpoteği” başlıklı tez çalışması ile tamamlamıştır.

Uzmanlık Alanları

• Şirketler Hukuku
• İş Hukuku
• Sözleşmeler Hukuku
• Ceza Hukuku
• İdare Hukuku
• İcra ve İflas Hukuku
• Gayrimenkul Hukuku