Vergi İncelemesi Nedir?

Vergi incelemesi, vergi mükellefi olan gerçek ya da tüzel kişilerin ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırarak, tespit etmek ve sağlamak olup, gerektiğinde yapılacak yoklama ve arama ile fiili envanter sonucu elde edilecek mükellefe ait defter ve belgeler ile araştırma sonucu elde edilecek bilgi ve bulgularla beraber defter, belge, hesap ve kayıtlarının incelenmesi suretiyle ödenmesi gereken vergilerin ödenmiş olup olmadığının doğruluğunun tespit edilmesidir.

Vergi İncelemesi Neden Yapılır?

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’nın yapmış olduğu incelemeler ve değerlendirmeler sonucu bir inceleme, soruşturma ya da denetimden kaynaklı olarak vergi incelemesi yapılması gereğinin tespit edilmesi ya da bir ihbar yoluyla mükellefin vergi kaybına yol açtığına dair somut delillerin ortaya konmuş olması ya da ilgili kamu kuruluşlarından mükellef hakkında vergi inceleme talebinin gelmesi ve uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan ilişkiler sebebiyle vergi incelemesi yapılmasının gerekmesi hallerinde vergi incelemesi yapılabilmektedir.

Vergi İncelemesine Tabi Olan Mükellefler

Vergi İncelemesine tabi olan mükellefler Vergi Usul Kanunu (V.U.K.)’na veya ilgili diğer kanunlara göre defter ve hesap tutmak ve evrak ve vesikaları muhafaza ve ibraz etmek zaruretinde olan kişilerdir..

Kimler Vergi İncelemesine Girer?

Vergi beyannameleri ile yapılan risk analizine göre veya belirli vergi konularına dair öneri raporları veya yapılan bir ihbar sonucu vergi incelemesi yapılabilmektedir. Karşı incelemelerde mükellefin hesap, defter ve belgelerinde yasaya aykırılık tespit edilmesi halinde vergi incelemesi yapılması gündeme gelebilir.

Vergi İncelemesi Geriye Dönük Kaç Yılı Kapsar?

Vergi incelemesi geriye dönük kaç yılı kapsayacağı incelemenin türüne göre değişmektedir. Temelde iki türlü inceleme vardır. Bunlardan ilki; Tam İnceleme’de geçmiş dönemlere ilişkin tüm bilgi ve belgelerin incelenmesi için yapılan bir inceleme olup, bu inceleme tarh zamanaşımı içerisindeki süreci kapsadığından geriye dönük en fazla 5 yıl vergi incelemesi yapılabilmektedir. Ancak diğer inceleme türü ola Sınırlı İnceleme’de ise sadece belirli dönemi kapsayan bir inceleme olduğundan incelemenin niteliğine göre geçmişe dönük incelemesi süresi de incelemenin niteliğine göre belirlenmektedir.

Vergi İncelemesinde Mükelleflerin Hakları

Vergi incelemesi sürecinde mükellefin birçok hakkı vardır. Bu haklar:

• Kimlik ibraz edilmesini isteme hakkı,
• İncelemenin gerekçesini, konusunu, dönemini ve kapsamını öğrenme hakkı,
• Defter ve belgelerin kendisinden yazılı olarak istenilmesini talep etme hakkı,
• Defter ve belgelerini ibraz etmek için ek süre talep hakkı,
• İş yerinin müsait olması halinde incelemenin iş yerinde yapılmasını talep etme hakkı,
• İncelemenin iş yerinde yapılması halinde resmi çalışma saatleri dışında inceleme yapılmamasını ve inceleme kapsamında alınan emniyetle ilgili tedbirlerin işyerindeki faaliyetleri aksatmamasını isteme hakkı,
• Fiili envanterin yapılmasının gerektirdiği ve incelemeyi yapan tarafından tasdik edilen giderlerin Hazinece kendisine ödenmesini talep hakkı,
• İnceleme sırasında düzelenen tutanaklardan bir nüsha alma itiraz veya mülahazalarının veya ibraz ettikleri özelgelerin bu tutanaklara geçirilmesini isteme hakkı,
• Taslak vergi inceleme tutanağını talep etme hakkı,
• İncelemenin her safhasında bilgi alabilme hakkı,
• İnceleme sırasında temsilci bulundurma hakkı,
• Vergi incelemesinin süresinde bitirilmemesinin nedenini öğrenme hakkı,
• Rapor özeti talep etme hakkı,
• Rapor Değerlendirme Komisyonlarınca dinlenme talep hakkı,
• Tarhiyat öncesi uzlaşma talep hakkı,
• Mali tatile ilişkin hükümlerden yararlanma hakkı,
• İnceleme sırasında ve sonrasında vergi mahremiyetinin sağlanmasını/korunmasını isteme hakkı

olarak sıralanabilecektir.

Vergi İncelemesi Cezaları

Vergi incelemesinde tespitin niteliğine göre Özel Usulsüzlük Cezası,Vergi Ziyaı Cezası gibi konusu para olan cezalar olabildiği gibi incelemedeki delillere ve delil değerlendirilmesine göre vergi kaçakçılığı suçu oluştuğu tespit edilirse de savcılığa ihbar edilerek hapis cezası alınması da talep edilmektedir. Bu nedenle incele cezasını konusu para olan ve konusu hapis olan cezalar diye ayırabiliriz.

Vergi İncelemesiyle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Vergi incelemesi süreci ile ilgili sıkça sorulan sorular bu yazımızın başlıklarında ayrı ayrı incelenmiştir. Bu kısımda vergi incelemelerinde en sık sorulan bir takım soruları izah etmekteyiz. Yapılan inceleme esnasında mükellefe veya vekaletnameli temsilcisine incelemeye konu bilgi, belgeler kapsamında işlemin dayanağı, mal veya hizmetin gerçekten teslim edilip edilmediği ya da hizmet ifasının gerçekten gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, varsa bu teslime ilişkin sevk irsaliyeleri ya da tutanakları, bu mal veya hizmete ilişkin ödemenin yöntemi, stokların fiili durumu, ilgili firma ile ticari ilişkinin nasıl başladığı gibi somut inceleme özelinde ilgili bilgi ve belgelere göre sorular sorulmaktadır.

Vergi İncelemesi Ne Kadar Sürer?

Vergi incelemesinin ne kadar süreceği, vergi incelemesinin türüne göre değişir. Vergi Usul Kanunu (V.U.K.) m.140 kapsamında incelemeye başlanılan tarih itibari ile tam inceleme yapılması halinde en fazla bir yıl, sınırlı inceleme yapılması halinde en fazla altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise en fazla üç ay içinde incelemelerin bitirilmesi esastır. Bu süreler içerisinde incelemenin bitirilememesi halinde ek süre talep edilebilir. Bu ek süre talebi vergi incelemesine yetkili olanların bağlı olduğu birim tarafından değerlendirilir, tam ve sınırlı incelemelerde altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinde ise iki ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Bu durumda, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların bağlı olduğu birim tarafından incelemenin bitirilememe nedenleri yazılı olarak nezdinde inceleme yapılana bildirilir. Bazı hallerde sınırlı inceleme sonradan ortaya çıkan durumlar nedeniyle inceleme tam incelemeye dönüşebilmektedir. Bu inceleme süresi ise sınırlı incelemeye başlanan tarih itibariyle hesaplanmaktadır.

Sınırlı Vergi İncelemesi Nedir?

Vergi incelemeleri iki şekilde olabilmektedir. Bunlar: Tam inceleme ve sınırlı inceleme’dir. Tam inceleme geçmiş dönemlere ilişkin tüm bilgi ve belgelerin incelenmesi için yapılan bir inceleme olup, bu inceleme dışında kalan vergi incelemesi ise sınırlı vergi incelemesidir. Bu inceleme sonradan ortaya çıkan durumlar nedeniyle tam incelemeye dönüşebilmektedir.

Defterdar Vergi İncelemesi Yapar mı?

Kimlerin vergi incelemesi yapabileceği Vergi Usul Kanunu (VUK) m. 135’te sıralanmıştır. Bu maddeye göre: 

• Vergi Müfettişleri, 
• Vergi Müfettiş Yardımcıları, 
• İlin en büyük mal memuru (defterdar)
• Vergi Dairesi Müdürleri tarafından yapılır.
• Gelir İdaresi Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatında müdür kadrolarında görev yapanlar her hal ve takdirde vergi inceleme yetkisini haizdir.

Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar kanunun ilgili maddesinde yazılı olduğundan ve maddeye göre de İlin en büyük mal memuru diğer adı ile defterdar vergi incelemesi yapmaya yetkilidir.

Vergi İncelemesi Sırasında Uzlaşma Talep Edilebilir mi?

31.10.2011 tarihli ve 28101 sayılı Resmi Gazete ile Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği yayınlanmış olup, bu yönetmelik 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda yer alan tarhiyat öncesi uzlaşmaya ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Bu yönetmeliğin 9. maddesi kapsamında vergi incelemesi yapılan kimseler, incelemenin başlangıcından inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunabilirler. Dolayısıyla vergi incelemesi sırasında da uzlaşma talep edilebilir.

Vergi İncelemesi Sırasında Mükelleflerin Sorumlulukları Nelerdir?

Vergi incelemesi sürecinde vergi mükelleflerinin inceleme yapılabilmesi için bir takım sorumlulukları vardır. Bu kapsamda vergi mükelleflerinin sorumlulukları Defter ve belgeleri ibraz yükümlülüğü, incelemenin işyerinde yapılması talebinin uygun bulunması halinde incelemeye yetkili olana çalışma yeri gösterme ve resmi çalışma saatlerinde işletmede çalışılmasını sağlama yükümlülüğü, inceleme ile ilgili her türlü izahatı verme yükümlülüğü, iş yerinin incelemeye yetkili olanlar tarafından gezilip görülmesini sağlama yükümlülüğü, fiili envanter yapılması halinde araç, gereç ve personeliyle bu işlemlerin yapılması için gerekli yardım ve kolaylığı gösterme yükümlülüğü gibi yükümlülükleri vardır.

Matrah Arttırımı Yapılan Yıllar İçin Vergi İncelemesi Yapılabilir mi?

25.03.2023 tarihli 32143 sayılı Resmi Gazete ile 7440 sayılı kanun kapsamında matrah artırımı yapılabilmesi imkanı getirilmiştir. Bu kanun kapsamında matrah artırımında bulunan mükellefler yönünden vergi kaçakçılık suçları yönünden bir inceleme yapılması halinde kaçakçılık suçlarının işlendiğinin tespit edilmesi halinde bu tespite dayalı olarak ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına ihbarda bulunularak kamu davası açılabilmesi mümkün olsa da matrah artırımı yapılan yıllar için vergi incelemesi yapılmış olsa dahi matrah artırımı yapılan dönemler için vergi tarhiyatları yapılamayacak ve vergi ziyaı cezaları kesilemeyecektir. 

Vergi incelemesi süreci başından sonuna ve hatta sonrasında hukuki olarak çok dikkatle takip edilmesi gereken bir süreçtir. Bu nedenle bu sürecin alanında uzman avukatlarla takip edilmesi mükelleflerin haklarının savunulması açısından çok önemlidir.

Av. Mert Ali Bulut

İstanbul Barosu’na kayıtlı avukattır.

Eğitim

Galileo Galilei İtalyan Lisesi mezunudur. İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Avrupa Birliği İlişkileri bölümlerinde çift anadal yapmıştır. Aynı üniversitede Ekonomi Hukuku alanında yüksek lisans eğitimini “Eser Sözleşmesi Kapsamında Yapı Alacaklısı İpoteği” başlıklı tez çalışması ile tamamlamıştır.

Uzmanlık Alanları

• Şirketler Hukuku
• İş Hukuku
• Sözleşmeler Hukuku
• Ceza Hukuku
• İdare Hukuku
• İcra ve İflas Hukuku
• Gayrimenkul Hukuku