Uluslararası Faktoring

Küreselleşen ticaret ortamında işletmelerin sınır ötesi faaliyetleri giderek artarken, bu faaliyetlerin finansal ve hukuki altyapısı da aynı hızla çeşitlenmekte ve karmaşıklaşmaktadır. Farklı hukuk sistemlerinin, ticari teamüllerin ve risk unsurlarının bir araya geldiği bu yapıda, tarafların hak ve yükümlülüklerinin öngörülebilir ve güvenli bir zeminde şekillenmesi büyük önem taşımaktadır. Uluslararası ticari ilişkilerin sürdürülebilirliği, yalnızca ekonomik dinamiklere değil, aynı zamanda bu dinamikleri destekleyen hukuki mekanizmaların etkinliğine de bağlıdır. Bu çerçevede, küresel ticaretin ihtiyaçlarına cevap veren finansal araçların hukuki boyutlarının ele alınması, hem uygulayıcılar hem de akademik çevreler açısından ayrı bir önem arz etmektedir.

Uluslararası Faktoring Nedir?

Faktoring sistemi gerek ulusal mevzuatta gerekse de uluslararası mevzuatta alacağın belirli koşullar altında ve belirli bir komisyon oranı üzerinden bir faktör aracılığı ile temlik edilmesi sureti ile tahsil edilerek finansman sağlanmasıdır. Uluslararası Faktoring ise bu klasik faktoring işlemine faturanın tevdi edileceği ülkede bulunan ve/veya o ülkede de çalışan bir faktör (İthalat Faktoringi) ile alacağın uluslararası işlemlerle temliki ile tahsilinin sağlanmasıdır. Bu kapsamda alacağın yurt içinde bir faktoring şirketinde temliki 6361 sayılı kanun kapsamında bir işlem olsa da, alacağın yurtdışında bir şirkete temliki ile “FCI General Rules for International Factoring” Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.

Uluslararası Faktoringin Avantajları Nelerdir?

Uluslararası faktoring şirketler için birçok avantaj sağlar. Uluslararası ticaretin gelişmesi, yerelde olan şirketlerin yurtdışına açılması, yurtdışına açılınca alacak tahsil sorunları ile uğraşmaları yerine işlerine odaklanmaları ve işlerini geliştirmeleri gibi imkanlar sunar.

Uluslararası Faktoring Nasıl Çalışır?

Uluslararası Faktoring çok aşina olunan bir işlem olmadığından uluslararası faktoring nasıl çalışır diye merak edilmektedir. Uluslararası faktoringin çalışma sistematiği, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’ndaki faktoring işlemlerine benzer nitelikte olsa da işin niteliği gereği çokuluslu işlemler olduğundan borçlunun olduğu ülke ile çalışan bir muhabir bankanın ya da faktörün de ayrıca dahil olduğu bir sistemdir. Bu kapsamda 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’ndaki gibi alacaklı, borçlu ve faktoring şirketi olsa da alacağın yurtdışında bir şirkete temliki ile “FCI General Rules for International Factoring” Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) hükümlerinin uygulanması gerektiğinden Tedarikçi, İhracat Faktörü , İthalat Faktörü ve Borçlu gibi tanımlar yer almaktadır. Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) madde 2’deki tanımlar aşağıdaki gibidir: 

• Tedarikçi: Mal veya hizmet tedariki ile ilgili faturayı düzenleyen taraftır. Müşteri veya satıcı olarak da adlandırılabilmektedir.
• Borçlu: Mal veya hizmet tedariki ile ilgili alacağı ödemekle yükümlü bulunan taraftır. Alıcı olarak da adlandırılabilmektedir.
• İhracat Faktorü: Faktoring sözleşmesine uygun olarak tedarikçinin alacağını devrettiği taraf,
• İthalat Faktorü: Bu kurallar çerçevesinde İhracat Faktörü tarafından alacakların devredildiği taraf.

Uluslararası Faktoring Türleri Nelerdir?

Uluslararası faktoring türleri de global finansman ihtiyaçları nedeni ile çeşitlenebilmektedir. Klasik anlamda alacağın temlik edilerek tahsili yolu ile  uluslararası faktoring işlemleri yapıldığından temlik yolu ile tahsil yöntemi bilinen en yaygın türdür. Ancak küreselleşen ticaretle beraber finansman çözüm yolları için de alternatif türler geliştirilmeye çalışılmaktadır. İslami Faktoring ve İslami Uluslararası Faktoring de bu yeni türlerdendir. Uluslararası uygulaması zaman alabilse de finansman türleri için de bu yöntem bir opsiyon olarak zaman içerisinde yerini alabilmektedir. Dolayısıyla finansman türleri çeşitlendikçe, alternatif finansman yöntemi olan uluslararası faktoring türleri de çeşitlenmektedir.

Uluslararası Faktoringte Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Uluslararası faktoring işlemlerinde tedarikçi (müşteri ya da alacaklı) aralarında imzaladıkları uluslararası faktoring sözleşmesi kapsamındaki koşullar uyarınca genellikle alacağı İhracat Faktörüne temlik etmek ve temlik sonrası alacağın tahsilini beklemekle yükümlüdür. Ancak tedarikçinin asli yükümlülüğü Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) kurallarına uygun bir alacaktan doğan alacak hakkını İhracat Faktorü’ne devretmektir. İhracat Faktörü de İthalat Faktörü aracılığıyla alacağın tahsili süreçlerini başlatmalıdır. Ancak alacağın İhracat Faktörüne ve İthalat Faktörüne temliki ile tahsil işlemlerine başlanması ve/veya Borçlu (mal veya hizmet alıcısı)’nın alacağa ya da hizmete dair itirazları, bu itirazların delillendirilerek değerlendirilmesi ve bu itirazlara delil niteliği teşkil eden bilgi ve belgelerin İhracat Faktörü ve İthalat Faktörü kanalı ile Borçlu ile alacağa dair hukuki durumun bildirilmesi süreçleri kendi içinde aşamalara ve sürelere tabidir.  Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) kapsamındaki usule ve sürelere uygun süreçlerin yürütülmemesi ve işlemlerin yapılmaması halinde alacağın geri temliki nedeni ile tahsili mümkün olamayabilecektir. Bu nedenledir ki özellikle alacağın tahsil edilememesi süreçlerinde İhracat Faktörü ve İthalat Faktörü’nün yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği  bir başka deyişle kusurunun olup olmadığı varsa bu kusurdan dolayı sorumluluklarının olup olmadığı uluslararası faktoring süreçlerinde dikkat edilmesi gereken aşamalardır.  

Uluslararası Faktoring Sözleşmesinin Tarafları Kimlerdir?

Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) kuralları iki faktörlü faktoringe göre kurgulanmış bir yapıdır. Bu nedenle de uluslararası faktoring sözleşmesinin tarafları da her iki ülkede kendi mevzuatları uyarınca uluslararası faktoring sözleşmesi kapsamında işlemlere tabi olan taraflar olabilmektedir. Dolayısıyla Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) madde 2’deki tanımlar çerçevesinde;  

• Tedarikçi: Mal veya hizmet tedariki ile ilgili faturayı düzenleyen taraf; uygulamadaki adı ile alıcı, tedarikçi ya da satıcı olarak bilinmektedir. 
• Borçlu: Mal veya hizmet tedariki ile ilgili alacağı ödemekle yükümlü bulunan taraf; Mal veya hizmeti alıp, ödeme yapmakla yükümlü olan, borçlu olarak bilinmektedir.
• İhracat Faktorü: Faktoring sözleşmesine uygun olarak tedarikçinin, borçlunun bulunduğu ülkedeki bir faktör ile alacağını tahsil etmek için alacak hakkını devrettiği taraftır.
• İthalat Faktorü: Tedarikçi, satıcı ve alacaklının, alacağını tahsil edebilmek için İhracat Faktörü’ne temlik edilmiş alacağı borçlunun bulunduğu ülkede tahsil için İhracat Faktörü’nden temlik alan taraftır.

Alacaklı ve borçlu arasında İthalat ve İhracat Faktörleri dahil olmuş olarak, dörtlü bir hukuki ilişki kurulmaktadır. Bu kapsamda uluslararası faktoring sözleşmesinin tarafları faktoring mevzuatına uygun olarak Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) madde 2’de yazılı sıfatlara sahip olan taraflardır.

Uluslararası Faktoringe Uygulanacak Hükümler Nelerdir?

Uluslararası faktoringe uygulanacak hükümler, tedarikçi (alacaklı) ile borçlu arasından ortaya çıkan bir ihtilaftan dolayı mı yoksa İhracat Faktoring’i ile İthalat Faktoring’i arasında çıkan bir ihtilaftan dolayı mı çıktığına göre uygulanacak hükümler de değişiklik arz etmektedir. İhracat ve İthalat Faktörleri arasındaki uyuşmazlıklarda ilk aşamada Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.)  kapsamında 10. madde hükümleri uygulanmaktadır. İki tarafın da FCI üyesi olduğu takdirde taraflar arasındaki ihtilafın “Rules of Arbitration” Tahkim Kuralları çerçevesinde ihtilaf çözülebilmektedir.

Ancak eğer ihtilaf Borçlu’nun, Tedarikçi (Satıcı-Alacaklı)’nin sunmuş olduğu mal veya hizmete ilişkinin bir itirazına ilişkin ise Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.)  kapsamında 27. madde hükümleri uygulanmaktadır. Bu madde kapsamında itirazın içeriği, itirazın değerlendirilmesi, itiraza konu bilgi ve belgelerin İthalat Faktörü ve İhracat Faktörü ile paylaşılması ve bu delillerin değerlendirilmesi ve Tedarikçi’nin bu itiraza karşı savunmaları ve bunların yine Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.)  kapsamında tabi olduğu sürelere göre değerlendirilmesi gerekmektedir. İtirazın süresinde olması ve ihtilafın taraflar arasında çözülememesi halinde Tedarikçi’nin alacağın tahsili için İhracat Faktörü’ne temlik ettiği ve İhracat Faktörü’nün de İthalat Faktörü’ne temlik ettiği alacağın, geri temliki söz konusu olabilecektir. Bu takdirde de İthalat Faktörü ve İhracat Faktörü her ne kadar alacak tahsil edilememiş olsa da aralarındaki sözleşmeler kapsamında hizmet bedellerini alabilecek ve alacak Tedarikçi’ye geri temlik edilmiş olabilecektir. Dolayısıyla bu noktada Tedarikçi’nin, Borçlu ile arasındaki sözleşmenin niteliğine göre taraflarca uyuşmazlık halinde tahkim yolu belirlendi ise o tahkim kuralları çerçevesinde ihtilaf çözüm yoluna gidilebilecek, eğer taraflar arasındaki sözleşmede başka bir ihtilaf çözüm merci varsa ihtilaf orada çözülebicek ya da taraflar arasında hiç sözleşme yoksa Tedarikçi’nin Borçlu’nun bulunduğu ülkede o ülkenin mevzuatına göre hukuki işlem başlatması gerekebilecektir.  Ayrıca İthalat Faktoring’inin ve İhracat Faktoring’inin de alacağın temliki ile süreç içerisinde gerek Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.) gerekse de Tedarikçi ile yapılan sözleşmeye uygun hareket edip etmediği, alacağın tahsil edilememesi halinde kusurlarının olup olmadığının da aşama aşama değerlendirilmesi gerekmektedir. Çünkü Türk Hukuku’nda ortaya çıkan bir zarardan, bu zarara  kusuru ile neden olan kişi veya kurum da kusuru oranında sorumlu olabilmektedir. O nedenle uluslararası faktoring niteliği gereği çokuluslu işlemlerin yapıldığı bir süreç olduğundan, Uluslararası Faktoring Mevzuatı (G.R.I.F.)’na tabi olduğundan, ayrıca Tedarikçi ile İhracat Faktörü ve İhracat Faktörü ile İthalat Faktörü’nün de kendi aralarında ayrıca hizmet kapsamında sözleşmeler imzalıyor olmalarından ötürü her bir aşamanın ve sözleşmenin de incelenerek tahsil edilemeyen alacakların süreci takip edilmelidir. Dolayısıyla uluslararası faktoring, esasen hukuki açıdan da bir süreç yönetimi olduğundan bu alanda çalışan uzman hukukçuların süreç denetimi yapıyor olması özellikle Tedarikçi ve/veya Borçlu’nun haklarının korunması açısından çok önemlidir. Yerel ya da Uluslararası Faktoring’e dair hukuki süreç desteği almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Av. Mert Ali Bulut

İstanbul Barosu’na kayıtlı avukattır.

Eğitim

Galileo Galilei İtalyan Lisesi mezunudur. İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Avrupa Birliği İlişkileri bölümlerinde çift anadal yapmıştır. Aynı üniversitede Ekonomi Hukuku alanında yüksek lisans eğitimini “Eser Sözleşmesi Kapsamında Yapı Alacaklısı İpoteği” başlıklı tez çalışması ile tamamlamıştır.

Uzmanlık Alanları

• Şirketler Hukuku
• İş Hukuku
• Sözleşmeler Hukuku
• Ceza Hukuku
• İdare Hukuku
• İcra ve İflas Hukuku
• Gayrimenkul Hukuku