Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Miras Hukuku Kapsamında Değerlendirilmesi

Blokzincir teknolojisinin gelişmesiyle birlikte ortaya çıkan kripto varlıklar, günümüzde  yatırım aracı olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır ve önemli ekonomik değer unsuru hâline gelmişlerdir. Kripto varlıkların yaygın şekilde kullanılması, bu varlıkların hukuki niteliği ve özellikle miras hukuku bakımından nasıl değerlendirileceği sorusunu gündeme getirmektedir. Türk hukukunda kripto varlıkların miras yoluyla intikaline ilişkin açık ve özel bir yasal düzenleme henüz bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Türk Medeni Kanunu’nda terekenin kapsamına ilişkin hükümler çerçevesinde kripto varlıkların mirasa dahil edilip edilemeyeceği değerlendirilebilir. Bu yazımızda Kripto Varlıkların ve Kripto paraların miras kalıp kalamayacağı değerlendirilmektedir.

Kripto Para Miras Kalır mı?

Kripto paraların miras kalıp kalamayacağından önce kripto varlıkların hukuki niteliğini incelemek gereklidir. Çünkü hukuken tanınmayan bir varlığın miras hukuku kapsamında intikali de mümkün olamayacaktır.

Kripto varlıklar üç kategoride sınıflandırılabilir. Bunlar; menkul kıymet jetonları, hizmet jetonları ve ödeme jetonlarıdır. Menkul kıymet jetonları, sahibine alacak hakkı sağlayan ve yatırım aracı olarak kullanılabilen kripto varlıklardır. Hizmet jetonları, blok zincire dayalı bir sistem aracılığıyla mal ve hizmete dijital erişim imkanı sağlarlar. Ödeme jetonları ise, mal ve hizmet alımlarında ya da para transferlerinde ödeme aracı olarak kullanılırlar. Bitcoin, Litecoin, Ethereum gibi kripto paralar bu gruba dahildir. Bu tanımlardan da görülebileceği üzere kripto varlık, kripto paradan daha geniş bir tanıma sahiptir.

16 Nisan 2021 tarihli “Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik” te kripto varlık; “itibari para, kaydi para veya elektronik para olarak nitelendirilmeyen, dağıtık defter teknolojisi kullanılarak oluşturulan ve dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan gayri maddi varlıklar” olarak ifade edilmiştir. Türk hukuku kapsamında kripto varlık tanımı ilk kez bu Yönetmelik ile yapılmıştır. Bu tanım, kripto varlıkların hukuken bir “para” olmadığını ortaya koymakla birlikte, onların ekonomik değer taşıyan bir malvarlığı unsuru olduğu gerçeğini de vurgulamaktadır. Kripto varlıklar, para ile ölçülebilen bir değere sahip olmaları, devredilebilir olmaları ve ekonomik menfaat sağlamaları nedeniyle malvarlığının aktifinde yer almaya elverişlidir. 

Kripto varlığın da bir alt ürünü olarak kripto paranın miras kalıp kalamayacağı Türk Miras Hukuku kurallarına tabidir. Bu kapsamda miras kavramını inceleyerek kripto paranın mirasa konu olup olamayacağını incelemek gerekmektedir. Türk Medeni Kanunu miras hükümlerine göre Miras; mirasbırakanın ölümüyle birlikte bir bütün olarak mirasçılara geçer ve para ile ölçülebilen tüm hak ve borçlarını kapsar.

TMK Madde 599/1’e göre, “Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur.” Burada “diğer malvarlığı hakları” ifadesinin kullanımı, bizlere yorum yoluyla kapsamı genişletilebilecek bir düzenleme yapıldığını, mirasbırakandan mirasçılara intikal edecek değerlerin numerus clausus ilkesi dışında tutularak, sınırlı sayıda sayılmadığını ve dolayısıyla kripto varlıkların da bu “diğer malvarlığı hakları” kapsamında değerlendirilebilmesi halinde miras yoluyla intikal edebilecek değerlerden olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede, “Para ile ölçülebilen” değerler olmaları bakımından mirasbırakana ait kripto varlıkların ve kripto paraların da terekenin bir parçası olduğu, mirasın aktifine dahil olarak külli halefiyet ilkesi gereği mirasçılara geçebileceği kabul edilmelidir.

Kripto Varlıklar Para Sayılır mı?

Kripto varlıkların gündelik hayatta da yatırım aracı olarak da kullanılabildiğinden ve para ile alım satım değeri olduğu kabul edilerek işlemler yapılabildiğinden para sayılabileceği düşünülmektedir. Ancak kripto varlıkların, para sayılabilmesini kabul eden henüz bir kanun yoktur. Dolayısıyla doğrudan mevzuatımızda kripto varlıkların para sayılabilmesine imkan tanıyan bir kanun olmadığından ve paranın işlevine haiz olmadığından şu anda kripto varlıkların para sayılabilmesi mümkün olamamaktadır.

Kripto Varlıklar Eşya Niteliğinde midir?

Kripto varlıkların hukuki nitelemesi eşya hukuku anlamında henüz yapılmamıştır. Bu kapsamda eşya tanımının yer aldığı Eşya Hukuku anlamında bir tanımı olmadığından doğrudan kripto varlıkların eşya niteliğinde olduğunu kabul etmek çok mümkün görülememektedir.

Kripto Paralar Menkul Kıymet midir?

Menkul kıymet kavramı sermaye piyasasına özgü bir kavram olup, bir şeyin menkul kıymet kabul edilip edilmeyeceği de Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuata göre belirlenmelidir. Hali hazırda kripto varlıkların ve kripto paraların hukuki nitelemesi menkul kıymet olarak sayılmalarına imkan veremeyecek durumda olduğundan menkul kıymet sayılması da pek mümkün görünmemektedir. 

Kripto Para Miras Kaldığını Nasıl Öğrenebilirsiniz?

Kripto varlıkların ve kripto paraların miras hukuku kapsamında terekeye dahil edilebilmesi, öncelikle bu varlıkların tespit edilebilir olmasına bağlıdır. Mirasın açılmasıyla birlikte terekenin kapsamının belirlenmesi zorunludur. Banka hesapları veya tapu kayıtları gibi sistemlerde tutulan malvarlığı unsurlarının aksine, kripto varlıklar çoğu zaman merkeziyetsiz yapılarda saklanmaktadır. 

Kripto varlıkların ve kripto paraların tespitinde yaşanan teknik ve fiilî zorluklar, bu varlıkların hukuki niteliğini ve terekeye dahil edilmesini etkilememektedir. Ancak, Kripto varlıkların mülkiyetinin fiilen kullanılabilmesi, cüzdana erişimi sağlayan özel anahtarın bilinmesine bağlıdır. Bu nedenle mirasbırakanın kendi kripto varlıklarına ve kripto paralarına ilişkin herhangi bir bilgi veya kayıt bırakmamış olması hâlinde, mirasçıların söz konusu varlıkları tespit etmesi zorlaşmaktadır. Bu nedenledir ki terekenin tespiti mahiyetinde açılacak davalarda ilgili kripto varlık ve/veya kripto para hizmeti veren kripto varlık hizmet sağlayıcılarına yazılacak yazılarla kripto varlık ve kripto paraların miras kalıp kalmadığını öğrenmeye çalışmak etkili bir yöntem olarak görünmektedir. 

Miras Kalan Kripto Varlık Vergiye Tabii mi?

Ölen kişinin terekesinde bulunan malvarlığının mirasçılarına geçişi işlemine intikal denmektedir. Kişinin ölümü sonrası kalan mirasının, mirasçılarına geçişi işleminde Maliye tarafından Veraset ve İntikal Harcı alınmaktadır. Ancak bu harca ilişkin olarak kişiler ve limitler dahilinde istisnalar mevcuttur. Türk hukukunda kripto varlıkların miras yoluyla intikali konusunda açık bir yasal düzenleme bulunmamakla birlikte, mevcut miras hukuku ilkeleri çerçevesinde bu varlıkların terekeye dahil olduğu kabul edilmelidir. Bu nedenle klasik miras işlemleri olarak kripto varlık ve kripto para intikali işlemi olarak düşünüldüğünde benzer işlemler kıyasen uygulandığında intikal işleminin yapılacağı zaman ve koşullara göre Maliye’nin Veraset ve İntikal Harç yeniden Değerleme Oranları ve şartlarını inceleyerek somut olay özelindeki hukuki durumu tespit etmek gerekmektedir. Zira veraset ve intikal harcına konu miras işlemlerinde belirli istisnalar söz konusu olup, miras alacağının hangi limitler dahilinde olduğunun tespitinin yapılması gerekmektedir. Kripto varlıklar ve bu gibi hususlara dair detaylı bilgi almak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.